Projekt ustawy o ROP wymaga korekty

W ramach 3. Seminarium Kaucyjnego, organizowanego przez Fundację RECAL we współpracy z Krajową Izbą Gospodarczą, przedstawiciele rządu, parlamentu, branży opakowań i operatorów kaucyjnych dyskutowali o Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Eksperci zgodnie wskazywali na potrzebę bardziej spójnych, przejrzystych i efektywnych rozwiązań legislacyjnych oraz lepszego wykorzystania systemu kaucyjnego jako narzędzia realizacji celów środowiskowych.

Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta stanowi fundament gospodarki obiegu zamkniętego. Mechanizm przenosi ciężar finansowania zagospodarowania odpadów opakowaniowych bezpośrednio na wprowadzających je na rynek producentów. Mimo że ROP jest wymogiem unijnym, stopień i sposób jego implementacji pozostają zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich.

ROP – wyzwania i europejska perspektywa

Podczas wydarzenia obecna była Sarah Cuvellier, reprezentująca stowarzyszenie Metal Packaging Europe, która przeanalizowała wyzwania związane z istniejącymi systemami ROP w Europie. Ekspertka zaznaczyła, że mimo iż ROP jest obowiązkowy na szczeblu unijnym, to jego wdrażanie pozostawiono państwom członkowskim. To doprowadziło do powstania rozproszonych oraz systemów w całej Europie.

„Wyzwaniem na przyszłość jest przejście od fragmentarycznych systemów krajowych w stronę bardziej spójnych, przejrzystych i opartych na wynikach podejść. Przepisy w Europie powinny być bardziej zharmonizowane” – podkreśliła Sarah Cuvellier, Deputy CEO, Metal Packaging Europe.

Ekspertka zwróciła także uwagę na problem subsydiowania krzyżowego, podkreślając, że choć prawo przewiduje mechanizmy zapobiegania przenoszeniu kosztów pomiędzy różnymi strumieniami materiałowymi, ich egzekwowanie w wielu krajach jest niewystarczające. Według Cuvellier istotną barierą pozostaje też obecny model eko‑modulacji, który polega na motywowaniu producentów do projektowania opakowań bardziej ekologicznych. W praktyce często opiera się on na uproszczonych, często niejasnych kryteriach produktowych lub cechach konstrukcyjnych niemających realnego przełożenia na efektywny recykling. W swojej wypowiedzi Sarah Cuvellier postulowała wprowadzenie zmian, które lepiej uwzględnią specyfikę materiałów permanentnych, takich jak stal i aluminium.

O konieczności większej przejrzystości finansowej mówił podczas spotkania Bartłomiej Wojdyło, reprezentujący Fundację RECAL. Zauważył, że niewłaściwie wdrożona ekomodulacja stanie się jedynie instrumentem fiskalnym, a nie narzędziem realnej zmiany.

„Ekomodulacja to narzędzie ROP mające promować ekoprojektowanie, ale jej wdrożenie jest trudne i niesie ryzyka. Ekomodulacja powinna odzwierciedlać rzeczywiste koszty netto recyklingu, przy zakazie finansowania krzyżowego i wpływać na wybory producentów. Ryzykiem jest brak przejrzystych i stabilnych reguł, co uniemożliwia firmom planowanie na lata” – podkreślił Bartłomiej Wojdyło, Członek Zarządu Fundacja RECAL.

Ustawa o ROP okiem ekspertów

W Polsce trwają prace nad wprowadzeniem systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Zgodnego z wymaganiami Dyrektywy Odpadowej z 2018. Obecnie Polska ma ponad 4-letnie opóźnienie we wdrażaniu wymagań Dyrektywy. 20-go marca bieżącego roku, na stronie RCL opublikowano zaktualizowaną wersję projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100). Obecnie projekt znajduje się na etapie prac rządowych. Podczas 3. Seminarium Kaucyjnego oraz towarzyszącej mu debaty o ROP pojawiły się krytyczne głosy dotyczące obecnego kształtu projektu UC100. Warto jednocześnie przypomnieć, że wcześniejszy wariant projektu ROP z końca 2024 r. cieszył się większym poparciem środowisk przedsiębiorców branży i był kompromisem uwzględniającym również odpowiednią rolę przedsiębiorców wprowadzających.

„Ustawa o ROP w Polsce została uchwalona 24 lata temu. Przez lata przedsiębiorcy sygnalizowali, że system nie działa dobrze i trzeba go naprawić. W 2024 roku udało się osiągnąć porozumienie ważnych interesariuszy systemu w 10. punktach dotyczących głównych zasad nowego systemu ROP, który byłby efektywny i dawał większy strumień środków finansowych do gmin. Jednak pod koniec 2024 roku Ministerstwo wycofało się z gotowego już projektu nowego systemu i obecnie mamy „rewolucyjny” projekt ustawy z jedną organizacją odzysku w postaci NFOŚiGW i niejasnymi zasadami oraz celami projektowanego systemu. Projekt nie gwarantuje faktycznej realizacji wysokich celów recyklingu i rozwoju systemu zbiórki, a przedsiębiorców wprowadzających sprowadza wyłącznie do roli płatnika wysokich opłat bez prawa wpływu na kształt i efektywność systemu. Dlatego apelujemy o powrót do partnerskiego dialogu odpowiedzialnej administracji rządowej z przedsiębiorcami i samorządami. Nie powinniśmy lekką ręką przekreślać doświadczenia i potencjału organizacji odzysku, które uczciwie funkcjonowały przez ponad 20 lat” – zaapelował Krzysztof Kawczyński, Przewodniczący Komitetu Ochrony Środowiska, Krajowa Izba Gospodarcza.

Podczas seminarium wskazano na konieczność wdrożenia ROP w Polsce w sposób przemyślany, tak aby skutecznie realizował swoje cele.

„ROP nie powinien być celem samym w sobie, lecz mechanizmem łączącym cele środowiskowe z konkurencyjnością gospodarki, gdzie producent ma realny wpływ na funkcjonowanie systemu i koszty netto” – zaznaczyła Gabriela Lenartowicz, Poseł na Sejm RP, Przewodnicząca Podkomisji Stałej ds. Monitorowania Gospodarki Odpadami.

System kaucyjny jako wsparcie dla ROP

Eksperci rozmawiali również o roli systemu kaucyjnego jako narzędzia wspierającego realizację celów ROP. Zwracali uwagę na koncepcję tzw. materiałów trwałych, obejmujących aluminium, stal i szkło, które mogą być poddawane recyklingowi wielokrotnie bez utraty jakości. Podkreślono przy tym, że wdrażane rozwiązania muszą być nie tylko efektywne operacyjnie, ale również akceptowalne społecznie.

 „System kaucyjny opiera się na chęci odzyskania pieniędzy przez konsumenta. Musimy zbadać, co jest najbardziej efektywne. Nie godzę się na rozwiązania, które nie są efektywne, np. jeśli poprawienie zbiórki szkła w systemach komunalnych byłoby tańsze i przyjaźniejsze dla klienta niż kaucjomaty. Wyboru powinien dokonywać obywatel, który ostatecznie ponosi koszty” – podkreśliła Gabriela Lenartowicz, Poseł na Sejm RP i Przewodnicząca Podkomisji Stałej ds. Monitorowania Gospodarki Odpadami.

Na potrzebę wielowymiarowej transparentności projektowanego systemu ROP uwagę zwrócił Krzysztof Zagrajek, reprezentujący Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie. Podkreślił potrzebę wypracowania rozwiązania kompromisowego, które pogodzi sprzeczne interesy uczestników tej części rynku.

„Odnośnie transparentności ustalania stawki opłaty opakowaniowej, w odpowiedzi na nasze postulaty, Ministerstwo Klimatu i Środowiska w zaktualizowanym projekcie UC 100 dodało postanowienie, że metodyka i dane, które mają być podstawą określenia tej opłaty, będą publikowane na stronie Instytutu Ochrony Środowiska. To jest dla nas dobra informacja, że resort zauważa potrzebę wypracowania takiej metodologii, jednakże to powinno być uregulowane na poziomie ustawy. Dokument przygotowany przez instytut badawczy nie jest obowiązującym źródłem prawa” – powiedział Krzysztof Zagrajek ze Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie.

PARTNERZY:

PATRONAT MEDIALNY: