Pierwszy rok systemu kaucyjnego w Polsce – wnioski 4. Seminarium Kaucyjnego

Od uruchomienia systemu kaucyjnego zebrano 5 miliardów opakowań. Eksperci uczestniczący w 4. Seminarium Kaucyjnym są zgodni, że dalszy wzrost poziomów zbiórki będzie możliwy przede wszystkim dzięki rozwiązaniom zwiększającym wygodę użytkowników. Wśród najważniejszych kierunków rozwoju uczestnicy wskazali odejście od voucherów na rzecz zwrotu kaucji na konto lub kartę płatniczą i zwiększenie ilości kaucjomatów w przestrzeni publicznej.

Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce i nadanie wartości finansowej odpadom przynosi dziś wymierne korzyści. Przestrzeń publiczna staje się czystsza, a do recyklingu trafia coraz więcej wysokiej jakości surowców. O doświadczeniach z pierwszego roku funkcjonowania systemu oraz o wyzwaniach związanych z jego dalszym rozwojem dyskutowali uczestnicy 4. Seminarium Kaucyjnego, organizowanego przez Fundację na rzecz Odzysku Opakowań Aluminiowych RECAL i Krajową Izbę Gospodarczą w dniu 14 października 2026 r. Podczas wydarzenia obecni byli m.in. Anita Sowińska – Ministra Klimatu i Środowiska, Anna Sobolak – Posłanka na Sejm RP, a także przedstawiciele operatorów systemów kaucyjnych, producentów i ekspertów branżowych.

Krzysztof Kawczyński z KIG oraz Jacek Wodzisławski z Fundacji RECAL powitali zebranych gości i oficjalnie otworzyli wydarzenie w imieniu organizatorów. W swoim wystąpieniu Jacek Wodzisławski nawiązał do 3. Seminarium Kaucyjnego. Przypomniał, że dyskutowano wtedy o ryzyku utraty zaufania społecznego do wdrażanego systemu, ale obecne statystyki pokazują jednak sukces projektu. Około 75% mieszkańców systematycznie korzysta już ze zwrotów opakowań objętych kaucją, a istotny wkład w edukację recyklingową społeczeństwa ma inicjatywa Każda Puszka Cenna. Animatorzy tej inicjatywy powadzili aktywne działania w strefach z kaucjomatami podczas najważniejszych letnich festiwali muzycznych w Polsce.

Rok systemu kaucyjnego w Polsce

Po roku funkcjonowania system kaucyjny generuje coraz lepsze wyniki zbiórki, co przekłada się na zauważalne efekty środowiskowe.

– Do końca września zebrano łącznie 5 miliardów opakowań. Liczba punktów zbiórki sukcesywnie rośnie, osiągając ponad 65 000 punktów. Uważam, że jak na pierwszy rok funkcjonowania jest to dobry wynik. To, co równie cieszy, to zauważalna poprawa czystości przestrzeni publicznej przez spadek ilości porzuconych butelek i puszek – podsumowała Anita Sowińska, Ministra Klimatu i Środowiska.

Ambitnym celem systemu jest osiągnięcie 77% poziomu selektywnej zbiórki na koniec roku. Oznacza to konieczność zebrania około 7 miliardów sztuk opakowań, tj. 231 tys. ton plastikowych butelek oraz 46 tys. ton metalowych puszek. Dlatego powinniśmy rozmawiać o tym jak sprawić, aby system kaucyjny był jeszcze skuteczniejszy, bardziej wygodny, ale przede wszystkim bardziej przyjazny dla mieszkańców – dodała Anna Sobolak, Posłanka na Sejm RP.

Priorytetem na kolejny etap jest poprawa efektywności ekonomicznej i środowiskowej całego łańcucha zbiórki, co nie będzie możliwe bez aktywnego udziału Polaków w systemie.

Prosty zwrot, większe zaangażowanie

Według danych PBS z października 2026 r., obecnie około 75% Polaków deklaruje regularny udział w systemie kaucyjnym. Choć poziom deklarowanego udziału Polaków w systemie kaucyjnym jest wysoki, o jego sukcesie w praktyce decyduje przede wszystkim wygoda użytkowników. Posłanka Anna Sobolak przedstawiła zastrzeżenia konsumentów do systemu kaucyjnego, które należałoby zmienić, aby zwiększyć zaangażowanie Polaków w zbiórkę opakowań. Zwróciła też uwagę na m.in. niewygodne vouchery, czy też lokalizację automatów, wymuszających na konsumentach wchodzenie do sklepu. Jednocześnie wskazała, że klient powinien mieć szansę wyboru między papierowym voucherem, gotówką lub bezpośrednim zwrotem kaucji na konto czy kartę płatniczą.

Przykładem takich rozwiązań są kaucjomaty, które w tym roku zostały zastosowane podczas największych wydarzeń muzycznych w Polsce. W tym roku system kaucyjny po raz pierwszy na tak szeroką skalę pojawił się podczas festiwali muzycznych takich jak Audioriver, Męskie Granie, Off Festival, Pol’and’Rock Festival, gdzie uczestnicy zwracali opakowania i otrzymywali kaucję bezpośrednio na kartę płatniczą.

– Doświadczenia z festiwali muzycznych pokazały nam, że ludzie chcą zwracać opakowania, pod warunkiem, że proces jest szybki i wygodny. System kaucyjny powinien naturalnie towarzyszyć nam w codziennym życiu. Z tego powodu punkty zwrotu powinny być dostępne nie tylko w sklepach, ale również na dworcach, lotniskach czy w innych miejscach, w których kupujemy i konsumujemy napoje. Ustawa określa minimum. Rynek powinien zrobić więcej – podkreślił Sławomir Gnalicki, Prezes, Czysta Polska Recyklomaty Sp. z o.o.

Podczas dyskusji, pojawiły się także głosy, że kaucjomaty dostępne w przestrzeni publicznej pozwolą na udział w systemie mieszkańcom mniejszych miejscowości, w których brakuje dużych sklepów z automatyczną zbiórką.

Wyzwania techniczne i finansowe

Podczas debaty dot. systemu kaucyjnego na 4. Seminarium Kaucyjnym oprócz rozbudowy sieci zbiórki i cyfryzacji eksperci zwrócili uwagę na standardy techniczne kaucjomatów i problem niszczenia puszek. Jedna z rekomendacji dotyczyła wprowadzenie wspólnych, mierzalnych standardów dla operatorów, gwarantujących jasne kryteria dla konstruktorów maszyn.

– W wyniku cięcia puszki ubytek surowca wynosi od 1,5% do nawet 7% jej początkowej masy. W skali setek milionów opakowań jest to znaczna strata surowca, a celem systemu jest wspieranie gospodarki obiegu zamkniętego poprzez przekazywanie jak największej masy surowca do recyklingu – uzasadniał Bartosz Borowy, Dyrektor Operacyjny, Polski System Kaucyjny S.A.

Przedstawiciele operatorów stanowczo postulowali, aby maszyny nie cięły puszek, tylko je zgniatały, co ma pomóc uniknąć strat surowca i zachować jego wysoką jakość w obiegu zamkniętym.

W nowej wersji standardów Kaucja.pl jednoznacznie rekomenduje producentom maszyn i handlowi, aby nowe urządzenia wyłącznie zgniatały puszki, co jest w pełni wystarczające, aby uniemożliwić ponowne wykorzystanie opakowania i przygotować je do recyklingu – dodał Piotr Okurowski, Prezes Kaucja.pl – Krajowy System Kaucyjny S.A.

Eksperci odnieśli się również do kwestii łączonego brykietowanie PET-a i puszek, które jest efektywne tylko w przypadku zachowania obu surowców w niepociętej formie. Podkreślili, że taki sposób brykietowania jest w akceptowalny i może być skutecznie przetwarzany, ale tylko przez nowoczesne, zautomatyzowane sortownie.

Podczas dyskusji uczestnicy często poruszali kwestie finansowe, koncentrując się na problemie m.in. niezwróconych konsumentom kaucji. Temat ten regularnie pojawia się w debacie medialnej.

– Jeżeli chodzi o nieodebrane kaucje, to jest różnica pomiędzy wprowadzeniem, a tym co zostało wykazane w poziomie zbierania. To jest roszczenie z odroczonym terminem realizacji. Ma to szczególne znaczenie w polskim systemie kaucyjnym, który jak wiemy ma wymiar multioperatorski, ponieważ może powstać tzw. „garb kaucyjny”. Przy zmianie operatora w przypadku braku zwrotu nieodebranej kaucji, która nie wróciła z rynku przez „starego” operatora, może to stanowić nawet 10 – 20% rocznie podwójnego kosztu kaucyjnego dla wprowadzającego. Kaucja to depozyt konsumencki, którego gwarantami obiegu są wprowadzający i operatorzy – powiedział Rafał Łyczek, Dyrektor ds. Rozwoju i Compliance, Reselekt – Operator Systemu Kaucyjnego.

Podczas spotkania pojawił się również wątek wysokich opłat producenckich. Krzysztof Zagrajek ze Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie zaznaczył – Konsumenci napojów w puszkach metalowych w Polsce zapłacą za system kaucyjny najwięcej w Europie. Szacunki Deloitte pokazują, że po osiągnięciu docelowego poziomu zbiórki wynoszącego 90 proc. opłata producencka za jedno opakowanie będzie 6,5 razy wyższa niż w Rumunii i 5 razy wyższa niż na Słowacji. W Danii i Szwecji opłata ta wynosi zero. Aby obniżyć koszty, konieczne jest zwiększenie nadzoru MKiŚ nad kosztami i efektywnością systemu, a także doprecyzowanie zasad rozliczeń między operatorami, w szczególności przez wprowadzenie ustawowego zakazu finansowania jednej frakcji kosztem innej.

Ponadto, podkreślił, że nakładanie się procesów logistycznych i brak pełnej przejrzystości rozliczeń generują dodatkowe obciążenia finansowe już na etapie wdrażania.

 

PARTNERZY:

                       

               

                                     

 

PATRONAT MEDIALNY: